ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ..?

April 17, 2026 spardhatimes

Share With Friends

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆ(Constitutional Amendment Bills)ಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು ಮಸೂದೆಗಳಿಗಿಂತ ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕಠಿಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸಂವಿಧಾನದ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ

ಮಸೂದೆ ಎಂದರೇನು..?
ಸಂಸತ್ತಿನ ಮುಖ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯವೇ ಕಾನೂನು ರೂಪಿಸುವುದು. ಎಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳು ಮೊದಲು “ಮಸೂದೆ” (Bill) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಂಡನೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಮಸೂದೆ ಎರಡೂ ಸದನಗಳ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆದು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದ ನಂತರವೇ ಕಾನೂನಾಗುತ್ತದೆ.

1.ಮಸೂದೆ ಪರಿಚಯ : Introduction to the Bill:
ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್‍ನ ಯಾವುದೇ ಸದನದಲ್ಲಿ — ಲೋಕಸಭೆ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಬಹುದು.
ಇದನ್ನು ಸಚಿವರು ಅಥವಾ ಖಾಸಗಿ ಸದಸ್ಯರು ಕೂಡ ಮಂಡಿಸಬಹುದು.
ಸಚಿವರು ಮಂಡಿಸಿದರೆ ಅದನ್ನು “ಸರ್ಕಾರಿ ಮಸೂದೆ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ
ಸಚಿವರಲ್ಲದ ಸದಸ್ಯರು ಮಂಡಿಸಿದರೆ “ಖಾಸಗಿ ಸದಸ್ಯರ ಮಸೂದೆ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ
ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಗಳ ವಿಶೇಷತೆ

2.ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತ ಅಗತ್ಯ : Special majority required
ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಹುಮತ ಸಾಲದು. ಎರಡೂ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ (ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಸಭೆ) ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತ ಅಗತ್ಯ:
ಈ ಮಸೂದೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಲು “ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತ” ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ:
ಸದನದ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯರ ಬಹುಮತ (50% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು)
ಹಾಜರಿದ್ದು ಮತಚಲಾಯಿಸಿದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 2/3 ಭಾಗದ ಬೆಂಬಲ
ಈ ನಿಯಮ ಎರಡೂ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪೂರೈಸಬೇಕು.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ 540 ಸದಸ್ಯರು ಇದ್ದರೆ, ಎಲ್ಲರೂ ಹಾಜರಿದ್ದು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರೆ ಕನಿಷ್ಠ 360 ಮತಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ NDAಗೆ 292 ಸದಸ್ಯರ ಬೆಂಬಲವಿದ್ದು, ಪ್ರಮುಖ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ 233 ಸದಸ್ಯರ ಬೆಂಬಲವಿದೆ.

ಸಂವಿಧಾನವು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದೆ. ಮಸೂದೆ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ ಸರಳ ಬಹುಮತ ಸಾಕಾದರೂ, ಅಂತಿಮ ಅಂಗೀಕಾರಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತ ಕಡ್ಡಾಯ.

3.ರಾಜ್ಯಗಳ ಅನುಮೋದನೆ (ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ) : State approval (if required):
ಕೆಲವು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾ: ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಧಿಕಾರ, ಚುನಾವಣಾ ವಿಧಾನ), ಕನಿಷ್ಠ ಅರ್ಧ ರಾಜ್ಯಗಳ ಅನುಮೋದನೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ರಾಜ್ಯಗಳ ಅನುಮೋದನೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸಂದರ್ಭಗಳು :
ಕೆಲವು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಸತ್ತಿನ ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ:
ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳು
ರಾಜ್ಯಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಧಿಗಳು
ಈ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಅರ್ಧ ರಾಜ್ಯಗಳ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳು ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಬೇಕು.

ಸಂವಿಧಾನದ ಫೆಡರಲ್ ರಚನೆಗೆ (ಕೇಂದ್ರ-ರಾಜ್ಯ ಸಂಬಂಧ) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಮಸೂದೆಗೆ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಹಮತಿ ಕೂಡ ಅಗತ್ಯ
ಕನಿಷ್ಠ 50% ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳು ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಬೇಕು
ಭಾರತದಲ್ಲಿ 28 ರಾಜ್ಯಗಳಿದ್ದರೆ, ಕನಿಷ್ಠ 14 ರಾಜ್ಯಗಳ ಅನುಮೋದನೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ
ಈ ಹಂತಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸಮಯ ಮಿತಿ ಇಲ್ಲ — ರಾಜ್ಯಗಳು ತಡಮಾಡಬಹುದು

4.ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಒಪ್ಪಿಗೆ : Presidential assent:
ಎರಡೂ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕಾರವಾದ ನಂತರ, ಮಸೂದೆ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಅವರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದ ಬಳಿಕವೇ ಅದು ಕಾನೂನಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಾಯ್ದೆ / ಡಿಲಿಮಿಟೇಶನ್ ಕುರಿತು ವಿಶೇಷ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಅಧಿವೇಶನ :

ಏಪ್ರಿಲ್ 16ರಿಂದ ಸಂಸತ್ತಿನ ವಿಶೇಷ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಅಧಿವೇಶನ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು, ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಾಯ್ದೆ ಜಾರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ (ಡಿಲಿಮಿಟೇಶನ್) ಕುರಿತು ಇರುವ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಈ ಮಸೂದೆಯಲ್ಲಿನ ಡಿಲಿಮಿಟೇಶನ್ ವಿಧಾನದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ತೀವ್ರ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ “ಸಂವಿಧಾನ (131ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ, 2026” ಕುರಿತು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಈ ಮಸೂದೆ ಲೋಕಸಭೆ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜನೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು — ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (TMC), ಡಿಎಂಕೆ (DMK), ಬಿಜು ಜನತಾ ದಳ (BJD), ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ — ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿವೆ.

ಸಂವಿಧಾನದ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಇತಿಹಾಸ :
1950ರ ಜನವರಿ 26ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ನಂತರದಿಂದ ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನವು 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಾಗಿದೆ.

ಸಂಯುಕ್ತ ಸಭೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ :
ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಸಭೆ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಟಾದರೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಭೆ ನಡೆಸುವ ಅವಕಾಶ ಇಲ್ಲ.

ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು:
ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕಠಿಣ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿದೆ
ಇದು ದೇಶದ ಮೂಲ ರಚನೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ
ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು ಮಸೂದೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಹುಮತ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ
ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲು ಸಂಸತ್ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಹಮತವೂ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.