ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳ ಕ್ವಿಜ್ (04-04-2026)

4) ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಕೊಲ್ಲಿ (Gulf of Mexico)
ರೈಸ್ ತಿಮಿಂಗಿಲ(Rice’s whale)ವು ಬಾಲೆನೊಪ್ಟೆರಿಡೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಬಲೀನ್ ತಿಮಿಂಗಿಲವಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರೈಡ್ ತಿಮಿಂಗಿಲಗಳಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು 2021 ರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಇತರ ಬ್ರೈಡ್ ತಿಮಿಂಗಿಲಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಕಂಡುಬರುವ ಏಕೈಕ ತಿಮಿಂಗಿಲ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಆಹಾರವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳ್ಳಿ-ಚಿಂದಿ ಡ್ರಿಫ್ಟ್ಫಿಶ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಬೆದರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೈಲ ಕೊರೆಯುವಿಕೆ, ಹಡಗು ಡಿಕ್ಕಿಗಳು, ಶಬ್ದ ಮಾಲಿನ್ಯ, ತೈಲ ಸೋರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸೇರಿವೆ. ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯೂನಿಯನ್ ಫಾರ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಆಫ್ ನೇಚರ್ ಪ್ರಕಾರ, ಇದನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವಂತೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

1) ಉತ್ತರಾಖಂಡ
ಗಂಗೋತ್ರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಆರು ತಿಂಗಳ ಚಳಿಗಾಲದ ವಿರಾಮದ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಲೋಚಿತ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತರಾಖಂಡದಲ್ಲಿ, ಭಾಗೀರಥಿ ನದಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದ ಈಶಾನ್ಯ ಗಡಿಯು ಚೀನಾವನ್ನು (ಟಿಬೆಟ್ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರದೇಶ) ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇದಾರನಾಥ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಗೋವಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದೊಂದಿಗೆ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

3) ಭಾರತ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ
ಬಹು-ಅಪಾಯದ ಆರಂಭಿಕ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನಿರ್ಧಾರ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (MH-EWDSS-Multi-Hazard Early Warning Decision Support System) ಭಾರತದ ವಿಪತ್ತು ಅಪಾಯ ಕಡಿತ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಭಾರತ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ (IMD) ಮುಕ್ತ ಮೂಲ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಇದು ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪಾಂತರ ಉಪಕ್ರಮವಾದ ಮಿಷನ್ ಮೌಸಮ್ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು 2024 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ನೈಜ-ಸಮಯದ ಡೇಟಾ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸರಣಕ್ಕಾಗಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (GIS) ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.

1) ವೈರಸ್
ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್ ಕಾಯಿಲೆಯು ಕೋಳಿ ಮತ್ತು ಕಾಡು ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ವೈರಲ್ ಕಾಯಿಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ (ಯುಕೆ) ನಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಏವಿಯನ್ ಪ್ಯಾರಾಮಿಕ್ಸೊವೈರಸ್ ಸೆರೋಟೈಪ್ 1 (ಎಪಿಎಂವಿ-1) ನಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಮೂರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ: ಲೆಂಟೊಜೆನಿಕ್ (ಸೌಮ್ಯ), ಮೆಸೊಜೆನಿಕ್ (ಮಧ್ಯಮ), ಮತ್ತು ವೆಲೋಜೆನಿಕ್ (ಹೆಚ್ಚು ವಿಷಕಾರಿ). ಪ್ರಸರಣವು ಉಸಿರಾಟದ ಹನಿಗಳು, ಹೊರಹಾಕಿದ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಸೋಂಕಿತ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮಲದ ಮೂಲಕ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ (ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿಸುವುದು, ಕೆಮ್ಮು), ನರಗಳ ಚಿಹ್ನೆಗಳು (ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು, ತಿರುಚಿದ ಕುತ್ತಿಗೆ) ಮತ್ತು ಅತಿಸಾರ ಸೇರಿವೆ.

2) ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಇಲಾಖೆ (Department of Telecommunications)
ಸಂಪನ್ (ಪಿಂಚಣಿಯ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಪಿಂಚಣಿ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸಲು ಗೋವಾ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಿಂಚಣಿ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು 2018 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಇಲಾಖೆಯ (ಡಿಒಟಿ) ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಂವಹನ ಖಾತೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಕ ಜನರಲ್ ಕಚೇರಿ (ಸಿಜಿಸಿಎ) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಜೂರಾತಿ, ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪಾವತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಪಿಂಚಣಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪಿಂಚಣಿಗಳ ನೇರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.

2) ಸ್ಕೂಲ್ ಚಾಲೆನ್ ಹಮ್ ಅಭಿಯಾನ (School Chalen Hum Campaign)
ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಶಾಲಾ ದಾಖಲಾತಿ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮೋಹನ್ ಯಾದವ್ ಅವರು ಭೋಪಾಲ್ನಲ್ಲಿ ‘ಶಾಲಾ ಚಾಲೆನ್ ಹಮ್’ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ 1–4 ರಿಂದ ನಡೆಸಲಾಯಿತು, ಇದು 55 ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು 50,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಳ್ಳಿಗಳಾದ್ಯಂತ ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಪ್ರವೇಶ ಉತ್ಸವ (ಪ್ರವೇಶ ಉತ್ಸವ) ದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 5.6 ಕೋಟಿ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಿಕಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ವಿತರಣೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ 2020 (ಎನ್ಇಪಿ 2020) ಗುರಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾತಿ 19.6% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, 32.4% ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ಸಾಂದೀಪನಿ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಪಿಎಂ-ಶ್ರೀ (ಪ್ರೈಮಿಂಗ್ ಇಂಡಿಯಾಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಶಾಲೆಗಳು) ಶಾಲೆಗಳು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ.